Równowaga mózgu

Przez setki lat, biolodzy i neurolodzy byli przekonani, że ludzki mózg, raz ukształtowany w dzieciństwie twardnieje i nie zmienia się aż do śmierci. Polemikę z tymi poglądami podjęli najpierw psychiatrzy, dla których przyznanie, że nasz najważniejszy organ stanowi strukturę niezmienną, oznaczałoby zakwestionowanie celowości leczenia schorzeń neurologicznych i psychicznych, a później także przedstawiciele innych dyscyplin naukowych. Zainicjowane dzięki nim badania potwierdziły to, że nasz mózg zmienia się bez przerwy. Niestety, często w zgoła nieoczekiwany sposób. „The Shallows: What the Internet Is Doing to Our Brains”, najnowsza książka Nicholasa Carra, roztacza przed Czytelnikami przerażającą (bo popartą twardymi, naukowymi faktami i badaniami) wizję. Na kolejnych stronach publikacji, przechodząc przez historię druku, kontrowersyjne eksperymenty i zaskakujące badania, Carr udowadnia, że internet nas ogłupia i odczłowiecza.

Jak to możliwe? Spróbujmy krótko prześledzić działanie naszego mózgu. Dla naszej inteligencji kluczowa jest pamięć długoterminowa. To dzięki niej jesteśmy w stanie kojarzyć fakty, dokonywać głębszych analiz, szybciej wyciągać wnioski i układać scenariusze działań. Informacje trafiają do pamięci długoterminowej dzięki dwóm czynnikom: koncentracji i powtarzaniu - to one wzmacniają nowe, odpowiedzialne za zapamiętywanie, połączenia nerwowe i są katalizatorem tworzenia protein niezbędnych do utrwalenia tych połączeń. Bez tych czynników informacje pozostają w pamięci krótkoterminowej i w mgnieniu oka wyparowywują z naszych umysłów. Internet natomiast to medium, które praktycznie eliminuje oba te czynniki. Linki, filmy czy zdjęcia to ciągła dekoncentracja, a wszechwiedzący Google i możliwość dodawania stron do zakładek eliminuje konieczność zapamiętywania faktów. Co ważniejsze, podczas korzystania z Internetu najsilniej pracuje zupełnie inny obszar mózgu niż podczas np. czytania książki, a - jak pokazują badania – nieużywane połączenia nerwowe obumierają i są usuwane przez mózg. Dodatkowo, raz utworzone połączenia nerwowe potrzebują dodatkowych bodźców i narzucają nam chęć dalszego brnięcia w internetowe ADHD. A to pogłębia zmiany w mózgu i sprawia, że nasza zdolność do koncentracji i logicznego myślenia jest coraz słabsza. Niestety, te obumierające przez Internet połączenia są również odpowiedzialne za współczucie, empatię i głębokie stosunki z innymi ludźmi

Jak odnaleźć równowagę w świecie, w którym większość z nas nie może zrezygnować z korzystania z sieci? Otóż nadzieję daje nam ta sama właściwość mózgu, która jest dla nas zagrożeniem – wzmacnianie połączeń nerwowych poprzez powtarzanie konkretnych czynności. Tak jak kluczowa dla naszego zdrowia psychicznego i fizycznego jest równowaga pomiędzy pracą a odpoczynkiem, tak dla naszego mózgu niezbędny jest balans pomiędzy nadaktywnością (której sprawcą jest Internet) a odpoczynkiem, który mózgowi służy. Z badań wynika, że poświęcając chociażby godzinę dziennie na czytanie książek podtrzymujemy a nawet odbudowujemy tak cenne dla nas połączenia. Ciekawe są również, opublikowane w 2008 roku w „Psychological Science”, wyniki badań przeprowadzonych na Uniwersytecie w Michigan. Kilkadziesiąt osób zostało poddanych skomplikowanym testom, mierzącym pojemność krótkoterminowej pamięci i zdolność koncentracji. Następnie podzielono uczestników na dwie grupy – jedna grupa wybrała się na spacer do parku, druga – ruchliwymi ulicami Michigan. Po około godzinie powtórzono testy. Grupa, która spacerowała po parku drastycznie poprawiła swoje wyniki, podczas gdy wyniki drugiego zespołu były podobne lub gorsze. Co ciekawe, powtórzenie eksperymentu z wykorzystaniem jedynie zdjęć natury i miasta, dało takie same rezultaty. Powrót do równowagi mózgu, skutkującej lepszym jego funkcjonowaniem, wymaga więc niewielkich nakładów pracy i do niej namawia nas właśnie Nicholas Carr w „The Shallows”, książce, którą powinien przeczytać każdy, kto nie chce znaleźć się w świecie, w którym stracimy zdolność do głębszej refleksji i spełni się przepowiednia Sokratesa mówiąca, że przeniesienie pamięci na zewnętrzne nośniki zabije w nas myślenie.

Irena Mrozek
Ego Inspiracje, czerwiec 2010